Tüketici Hakları

Av. Naci Özdamar tarafından yazıldı. Aktif .

Sevgili tchayat okurları bir önceki yazımda 4077 sayılı tüketici yasasının amacını ve kapsamını belirtmiştim. Bu yazımda ise tüketicinin satın aldığı bir malın ayıplı çıkması halinde tüketicinin ne gibi hukuki haklara sahip olduğunu anlatacağım.

Öncelikle Ayıp nedir : Satışa sunulan bir ürünün;

Ambalajında,

Etiketinde,

Tanıtma ve kullanma kılavuzunda,

Ürünle ilgili reklam ve ilanlarda,

Satıcı tarafından belirtilen hususların ve özelliklerin üründe bulunmaması halinde o ürün ayıplı sayılır.

Örneğin: Satışa sunulan bir cep telefonunun ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda, ürünle ilgili reklam ve ilanlarda telefonun sesli arama – titreşim – konferans görüşme – sesli mesaj – email alma ve yollama v.s özelliklerine haiz olduğu belirtilirse, satıcı da bu bilgilerin doğru olduğunu tekrarlamış ise ve telefonda bu özellikler varsa ürün ayıplı değildir. Şayet belirtilen bu özelliklerden biri veya birkaçı yoksa ürün ayıplı sayılır.

Örneğin: Kullanma kılavuzunda saatin pusulalı veya fosforlu olduğu yazdığı halde saatte pusula yoksa yada pusula çalışmıyorsa veya gece karanlıkta saat göstermiyorsa ürün ayıplıdır.

AYIP NEDİR : Tüketicinin kullanmak maksadıyla nihai olarak satın aldığı maldan tümüyle yada gereği gibi yararlanamadığı takdirde o ürün ayıplı sayılır. 

AÇIK AYIP:(Maddi ayıp) Ürende var olan ve gözle görülebilen,yoklama ile tespit edilen ayıplardır.

Örneğin: Buzdolabının kapısının çizik, TV’nin camının çatlak, halının deseninin bozuk olması gibi

GİZLİ AYIP: Dış muayene ile tespit edilemeyen kullanma ile ortaya çıkan ayıptır.

Örneğin : Çamaşır makinesinin yıkama yapmasına rağmen, suyu boşaltmaması veya buzdolabının dipfriz bölümünün gerekli ısıyı sağlamaması ,TV’nin görüntü vermesine rağmen tele teks ünitesinin çalışmaması gibi.

Ürün birden fazla parçadan ibaret ise, ayıplı parçanın yokluğu diğer parçaların kullanımını etkiliyorsa, ayıp tüm ürünü kapsar. Üründeki ayıplar önemli olmalıdır. 

Örneğin: Bir otomobilin radyo anteni bozuksa – koltuk takımının kolçak vidası gevşek ise- takım elbisenin kol düğmesi iyi tutturulmamış ise, bu gibi ayıplar basit tamirle giderilebileceği için önemli ayıp sayılmaz.

Üründeki ayıp o ürünün değerini düşürüp düşürmediğine, ya da tüketicinin üründen yararlanıp yararlanmadığına bakılır. Yukarda belirttiğimiz üzere ayıplardan dolayı tüketicinin üründen yararlanması tamamen ortadan kalkması gerekir. Oysa, radyo anteninin arızası vidanın ve düğmenin gevşek olması ürünün kullanımına engel teşkil etmez. Basit ayıplar ürünün değiştirilmesini gerektirmez.

Önemli ayıpların tamirle giderilmesi mümkün olsa bile, tüketici bedelsiz tamir hakkını kullandırılmaya zorlanamaz.

Hukuki Ayıp: Tüketicinin satın aldığı ürünün nitelik ve nicelik yönünden eksiksiz (ayıpsız) olmasına rağmen tüketici hukuki nedenlerle üründen tamamen veya kısmen yararlanamıyorsa, ürün hukuki ayıp sayılır.

Örneğin: Yurda kaçak olarak sokulan bir elektronik cihaz yada otomobil hukuki ayıplıdır. Çünkü gümrük kanununa aykırı olarak yurda girmiştir. Sayısında ve niteliğinde herhangi bir eksiklik yada noksanlık olmadığı halde, kanuna aykırı şekilde ülkeye girdiği için hukuki ayıplı ürün kapsamındadır. Böyle bir ürünün toplatılması yada yasaklanması halinde, tüketici satın aldığı hukuki ayıplı üründen tamamen yada kısmen mahrum kalabilir.

Ekonomik Ayıp: Bir ürünün standardında ve kullanma kılavuzunda belirtilen özellikleri taşımaması halinde ekonomik ayıptan söz edilir.

Örneğin: Bir ürünün ekonomik ayıplı olması halinde, tüketicinin maldan beklediği yararlanma ve kullanma süresi kısalacağı için, tüketici kısmi kayba uğrayabilir. Bir elektrikli ev aletinin en az 5 yıl arıza yapmadan çalışacağı belirtilmesine rağmen, 3 yıl içerisinde kullanılamaz hale gelmesi durumunda tüketicinin 5 yıl yararlanması gereken sürede kısalma olup, bu ürünü tüketici 3 yıl kullanmış ve iki yıl kullanım kaybına uğramış olacaktır.

Vaad Edilen Vasıfta Ayıp: Ambalajında, etiketinde, kullanma kılavuzunda yer alan veya satıcı tarafından vaad edilen hususların üründe bulunmaması veya eksik olması gibi.

Üründeki ayıp mal tüketiciye geçtiği (Teslim edildiği) anda var olmalıdır.

Tüketici ayıbın varlığını bilmeden malı satın almış olması gerekir.

Ayıp kullanım sonucu meydana gelmemeli.

Tüketici kullanım sonucu ayıba sebebiyet vermişse satıcı bundan sorumlu değildir.

Maldaki ayıp sözleşme ile yok sayılamaz. Satıcı sattığı ürünün ayıplı çıkması halinde sorumlu olmayacağına dair tüketicinin elinden yazılı belge alsa bile bu belge geçersizdir.

Satıcı sattığı malın ayıplı olduğunu bilmese de alıcıya karşı ayıptan dolayı sorumludur.

AYIBIN İHBAR SÜRESİ:

Tüketici açık (maddi) ayıpta malın teslim tarihinden itibaren 30 gün içinde,

Gizli ayıpta ise, ayıbın belirlenmesinden itibaren 30 gün içinde ayıbı satıcıya bildirmekle yükümlüdür. (Bu süre 4077 sayılı yasaya göre 15 gün olmasına rağmen 4822 sayılı yasayla 30 güne çıkarılmıştır.)

Ayıbın kanıtlanabilen her türlü belge ile satıcıya bildirilmesi mümkündür.

Örneğin: Noterden keşide edilen ihtarname, taahhütlü mektup, faks, elektronik posta adreslerine yapılan bildirimler geçerlidir. Yeter ki ihbarın satıcıya bildirildiği kanıtlansın. Sözlü ihbar ancak tanıkla kanıtlanabilir.

Kullanım sonucu ortaya çıkan gizli ayıptan dolayı 30 gün içinde yetkili servise onarım istemi aynı zamanda ayıp ihbarı sayılır. Çünkü tüketici yetkili servise başvurmakla bu madde de belirtilen 4 seçimlik hakkından birini yani, bedelsiz tamir hakkını kullanmıştır.

Tüketici bedelsiz onarım hakkını kullanmasına rağmen tamirden sonuç alamamış ise, bu haktan dönüş yaparak diğer üç seçimlik hakkından birini isteyebilir.

Malın ayıplı çıkması halinde tüketici kanun da belirtilen 4 seçimlik haktan birini talep edebilir.

Malın ayıplı çıkması halinde Tüketiciye tanınan seçimlik haklar;

1) Ödediği bedelin geri verilmesi , malın iadesi
2) Malın misli (aynı) ile değiştirilmesi istemi,
3) Ayıp kadar bedelden indirim yapılmasını
4) Bedelsiz onarım hakkına sahiptir.

Sevgili okurlar bu dört hakkın kullanımına yönelik olarak hakem heyeti ve tüketici mahkemelerine başvuru yöntemi gelecek sayıda anlatılacaktır.

Saygılarımla...