Memento Mori

Canan Temizelli tarafından yazıldı. Aktif .

Memento Mori: Unutma Ölümlüsün, Öleceksin, Ölümü Unutma…
Doğum ölümlüğümüzün başlangıcı, hayatsa ölüme giden yolda geçirdiğimiz zamandır. Bir gün sihirli lambadan bir cin çıksa ve bana dileğimi sorsa; hiç düşünmeden “ölümsüzlük!” derim. Yaşadığımız dünyanın tüm materyalist düşüncelerinden, kaygılarından ve menfaat/çıkar çatışmalarından soyutlayıp düşüncelerimizi, salt var oluşumuza kanalize olursak; bu soruya verilecek tek cevaptır ölümsüzlük...

canan-01

Her ölümlü bilinçaltında bir yerlerde ölümsüzlüğü hayal eder. Tarih boyunca yaşananlar, yaşatılanlar ve günümüze aktarılanlar buna işaret eder.

Yunan mitolojisinde Herakles (Hercules) ölümsüzlüğe ulaşan bir ölümlüdür. Tanrı Zeus’un oğlu olmasına karşın yaşarken bir insandır. Ölümlü bir insan olmakla, Tanrı olmak arasında gidip gelen Herakles’in başarılarını belirleyen; ölüme karşı verdiği savaş ve ölümsüzlük arayışıdır. Bu sebeple; Devler Savaşı’ndaki büyük savaşta ölümsüzlerle birlikte yer alır. Böylece, ölümlüler arasına “Devlerin Katili” adıyla ünlenir. Bazı anlatımlarda bu savaşın sonunda Herakles Tanrısallaşır. Bazı anlatımlarda ise, Heraklas’in ölümsüzleşmesi, yine insan Herakles’in ölümü ile gerçekleşir ve Herakles’in hikayesi Otia Dağı’nda odun yığınları arasında yanarken son bulur. Her iki sonda da Herakles ölümsüzlüğe ulaşabilmiştir.

canan-02

Daha bildik bir hikaye ise; Horasan’da Erzen Kenti’nin kadın hükümdarı Mehmene Banu’nun kardeşi Şirin ile nakkaş Behzad’ın oğlu Ferhad’ın aşkıdır. Mehmene Banu kardeşi Şirin için bir köşk yaptırır. Bu köşkü süslemeye gelen Ferhad Şirin’i görür. Birbirlerine aşık olan gençleri Mehmene Banu engeller. Ferhad, Şirin’e kavuşabilmek için bir dağı delerek ardındaki suyu köşkün yakınlarına getirmeyi kabul eder. Bu işin üstesinden gelebileceği anlaşılınca; Ferhad’a Şirin’in öldüğü yalanı söylenir. Bunun üzerien Ferhad kendini öldürür; O’nu bu durumda gören Şirin’de hayatına son verir. Kent suya kavuşur ancak, Ferhad Şirin’e kavuşamaz. Ferhad da, Şirin de, aşkları da ölümsüzleşir.

Ferhad’ın amacı Herakles’in amacı gibi doğrudan ölümsüzlüğe ulaşmak olmasa da; aşkına ulaşmak adına ölüme meydan okuduğu için ölümlüler arasında ölümsüzleşmiştir.

Diğer yandan Shakespeare; sevgisinden ya da kendisinden öte, sevgilisini ölümsüzleştirecek sonelerle ölüme meydan okumuştur. 18. sonesinde;

“İnsanlar soluk aldıkça, gözler gördükçe
Bu şiir yaşayacak ve yaşatacak seni de”

Ya da 19. sonesinde;

“Ama koca Zaman, elinden geleni ardına koma da
Ne yapsan sonsuza dek genç kalacak sevdiğim şiirimde”

Diyerek, sevdiğinin yüzyıllar boyu bu satırlarda güzelliği ile yaşayacağını söylemiştir.

canan-03

Tüm bu örnekler eşliğinde varılacak kanı; ölümlüler yaşantıları ve yapıtlarıyla ölümsüzleşirlerken; bunların tarihe aktarımı yazıtlar, edebi eserler, çizimler, tablolar yani sanatla gerçekleşir. Bu sebeple sanat; insanlara ölümsüzlüğün kapılarını açar ve ölümlülüğe bulunan tek çaredir. Dahasında; insanın ölümle yüzleşebildiği ve ölüme meydan okuduğu tek alan yine sanattır.

İnsan sanat yaparak ölümsüzlüğü hayal ederken; ölüm de sanatın varoluş sebebi olagelmiştir. Memnto Mori; bu yüzden sanatın konuları arasında yer alır. Memento Mori; unutma ölümlüsün, öleceksin, ölümü unutma anlamına gelir.

Memento Mori kavramına örnek teşkil edebilecek yapıtlardan biri olan Aziz Jerome’da Caravaggio resmettiği kuru kafa ile ölümü simgelerken, ölümün aslında ne kadar yakınımızda olduğunu da betimlemiştir.

Bunun yanı sıra Guercino’nun Et in Arcadia Ego adlı tablosunda ölüm yine bir kuru kafa ile simgelenirken; tablonun adı da bir memento mori örneği olmuştur. Et in Arcadia Ego: Cennette bile varım. Ölüm.

Guercino’nun Et in Arcadia Ego adlı tablosundan esinlenerek resmettiği Arcadialı Çobanlar tablosu ile Poussin de ölümü bir mezar taşı ile simgelemiştir.

Tarih boyunca ölümsüzlüğe ulaşmak için sanat yapan insan; ölümün de en güzel ifadesi için yine sanatını kullanmıştır. Bugün sanat eserleri incelendiği zaman ebediyeti arzulayan çalışmaların ya da ebediyet formasyonları geliştiren eserlerin çok olması, bu duygunun her çağa hitap eden evrensel bir realite olduğunu gösterir.

Ölümsüzlüğe ulaşabilmiş ya da ulaşmayı hedefleyen tüm insanlığa saygılarımla ve baki kalan bu kubbede hoş bir sada olmanız dileğiyle…