Efes

tchayat tarafından yazıldı. Aktif .

efes1

Çağların Antik Kenti Efes
Tarih kokan yapılarıyla görenleri büyüleyen, hala toprak altında keşfedilmeyi bekleyen kimbilir daha ne hazinelere sahip, birçok kültürün ev sahibi olan bir yerdir Efes. 2000 yıl öncesinden restorasyon çalışmaları sonunda ayağa kaldırılan kütüphanesi, hamam kompleksi, devasa tiyatrosu, meclis binası, çeşmeleri, tapınakları, mermer caddesi, ticari merkezi ve yamaç evleri ile Efes, geçmişten günümüze mükemmel bir tarih yolculuğu yaptırıyor. Ülkemizin yılda yaklaşık 1,5 milyon turist çeken yerlerinden biri olan bu antik kentte yaklaşık 140 yıldır kazı çalışmaları devam etmektedir. Bölgede gün ışığına çıkarılmış alan şehrin sadece %10'dur. Ama bu %10 bile öyle etkileyici ki, kendinizi bir anda tarihin tam da orta yerinde bulabiliyorsunuz.

Peki Efes'i anlatmaya nereden başlamalı? Dünya'nın 7 harikasından biri olan ve birçok kez yakılıp, yıkılıp sonra yine inşa edilen Artemis Tapınağı'ndan mı? Yoksa antik çağın zenginlik ıspatı olan Yamaç Evler'den mi? Bir de binlerce insanın çıt çıkartmadan, dramı, komediyi, dansı sergileyen, yüzleri maskeli oyuncuları izledikleri büyük Tiyatro var. Ama beni en etkileyeni, zaferlerin güle oynaya kutlandığı, limana gelen ziyaretçilerin şehre giriş yolu görkemli Liman (Arcadiane) Caddesi'ydi. Şimdi gelin size Efes'i biraz tarihi bilgileriyle anlatalım. Sonra bu birçok kültürün can damarı olan, defalarca kurulmuş kente neden hayran kaldığıma siz karar verin!...

efes-1 Biraz Tarihinden

Tarihi Cilalı Taş Dönemi'ne dayanan Efes, bugün İzmir'in Selçuk ilçesi sınırlarında bulunan, Roma Dönemi'nin önemli bir liman kentiydi. Klasik Yunan dönemi'nde ise İyonya'nın 12 şehrinden biridir. Bölgede yapılan kazı çalışmalarında Tunç Çağı ve Hititler'e ait yerleşimlere de rastlanmıştır.

Yunanistan'dan gelen göçmenlerinde yaşamaya başladığı Efes, Hitit Dönemi'nde Apasas olarak biliniyordu. Şehir M.Ö. 560 yılında Artemis Tapınağı çevresine taşınmıştır. Bugün gezip, görüp, hayran kaldığımız Efes ise, Büyük İskender'in generallerinden Lysimakhos tarafından M.Ö. 300 yıllarında kurulmuştur. Helenistik ve Roma çağlarında en görkemli dönemini yaşayan Efes, Asya eyaletinin başkenti ve en büyük liman kenti olarak 200.000 kişilik nüfusa sahipti. Efes, Bizans Dönemi'nde tekrar yer değiştirmiş ve ilk kez kurulduğu Selçuk'taki Ayasuluk Tepesi'ne gelmiştir. 1330 yılında Türkler tarafından alınan ve Aydınoğulları'nın merkezi olan Ayasuluk, 16. yüzyıldan itibaren giderek küçülmeye başlamış, 1923'te Cumhuriyetimizin kuruluşundan sonra Selçuk adını almış ve bugün 30.000 kişilik nüfusa sahip turistik bir yer olmuştur.

Antik dünyanın en önemli merkezlerinden biri olan Efes; uygarlık, bilim, kültür ve sanat alanlarında her zaman önemli bir yere sahip olmuştur. Bunun yanı sıra liman kenti oluşu, çağının en önemli politik ve ticaret merkezi olarak gelişmesini ve Roma Dönemi'nde Asya Eyaleti'nin başkenti olmasını sağlamıştır. Ancak bana sorarsanız Efes'i Efes yapan ve ihtişamını kat be kat arttıran, Anadolu'nun eski Ana Tanrıça (Kibele) geleneğine dayalı Artemis kültünün en büyük tapınağının burada olmasıdır.

Efes tarihi boyunca birçok kez yer değiştirdiği için, çok geniş bir alana yayılmış durumdadır. Bu sayede gidildiğinde, birçok tarihi eser görme şansı yaratır.

Efes'in Sahip Olduğu Başlıca Eserler

ARTEMİS TAPINAĞI: Dünya'nın ilk mermer tapınağı olan bu harika eserin temelleri M.Ö. 7. yüzyıla kadar dayanmaktadır. Dünya'nın 7 harikasından biri olan bu tapınak; Tanrıça Artemis'e ithafen Lidya kralı Croesus tarafından yaptırılmıştır. Tapınak hem bir pazar yeri, hem de dini bir müessese olarak kullanılıyordu. Fakat bir gün adını tarihe kazıyarak ölümsüzleştirmek isteyen Herostratus adlı bir Yunan tarafından yakıldı. Daha sonraki yıllarda Anadolu'yu fetheden Büyük İskender, tapınağın yeniden yapılması için çok uğraşmış, ancak isteği her defasında reddedilmiştir. Bugünse o ihtişamlı Artemis Tapınağı'ndan sadece birkaç mermer blok kalmıştır.

CELSUS KÜTÜPHANESİ: Roma Dönemi yapılarının en güzellerinden biri olan bu yapı, hem kütüphane hem de mezar anıtı görevini üstlenmiştir. M.S. 106 yılında Efes Valisi olan Celsus ölünce, oğlu kütüphaneyi babasının adına mezar anıtı olarak yaptırmıştır. Kütüphanenin cephesi 1970-1980 yılları arasında restore edilmiştir. Kütüphanede kitap ruloları, duvarlardaki nişlerde saklanmaktaydı.

MERYEM ANA EVİ: Bülbüldağı'nda Hz. İsa'nın annesi Meryem'in son yıllarını St. John ile birlikte geçirdiğine inanılan kilisedir.Hıristiyanlar için hac yeridir ve bazı papalar tarafınan da ziyaret edilmiştir. Meryem'in burada ölü mezarının da Bülbüldağı'nda olduğu düşünülmesine karşın Kitab-ı Mukaddes'te anlatıldığı gibi Meryem'in mezarı, dönemin selefkosunda, bugünün Silifke'sinde olduğuna inanılmaktadır.

YEDİ UYURLAR (ASHAB-I KEHF): Bizans döneminde mezar kilisesi haline getirilmiş olan bu yer, Roma imparatorlarından Decius zamanında putperestlerin zulmünden kaçan yedi Hristiyan gencin Panayır Dağı eteklerinde sığındıkları rivayet edilen mağara olduğuna inanılır. Dünya üzerinde ilgili mağaranın kendi sınırları içinde olduğunu iddia eden 33 kent olmasına karşın Hristiyan kaynaklarının çoğuna göre kent hristiyanlarca kutsal sayılan Efes'tir. Türkiye'de Yedi Uyurlar mağarası olarak en çok bilinen ve ziyaret edilen mağara ise dönemin önemli bir merkezi ve St. Paul'ün doğum yeri olan Tarsus'takidir. Türkiye'deki diğer Ashab-ı Kehf ise Lice'dedir.

Efes'teki bu mağaranın üstüne bir kilise yapılmış hali 1927-1928 yılları arasındaki bir kazıda ortaya çıkarılmış, kazı sonucunda 5 ve 6. yüzyıla ait olan mezarlar da bulunmuştur. Yedi Uyurlar'a ithaf edilmiş yazıtlar hem mezarlarda hem de kilise duvarlarında bulunmaktadır.

İSA BEY CAMİİ: 1374-75 yılında Aydınoğulları'ndan İsa Bey tarafından Ayasuluk Tepesi'ne Mimar Şamlı Ali'ye inşa ettirilmiştir. Artemis Tapınağı ile Saint Jean Kilisesi arasında yer almaktadır. Anadolu cami mimarisinin ilk örneklerini sergiliyen camide, zengin süslemeler ve çiniler vardır. 19. yüzyılda kervansaray olarak da kullanılmıştır.

efes-3Diğer Yapılar:

  • Hadrianus Tapınağı
  • Domitian Tapınağı
  • Serapis Tapınağı
  • Meryem Kilisesi
  • St. Jean Bazilikası
  • Yukarı Agora ve Bazilika
  • Oktagon
  • Odeon
  • Prytaneion (Belediye Sarayı)
  • Mermer Cadde
  • Domitianus Meydanı
  • Magnesia Kapısı (Üst Kapı) ve Doğu Gymnasiumu
  • Herakles Kapısı
  • Mazeus Mithridates (Agora Güney) Kapısı
  • Anıtsal Çeşme
  • Traianus Çeşmesi
  • Heroon
  • Yamaç Evler
  • Büyük Tiyatro
  • Saray Yapısı, Stadyum Caddesi, Stadyum ve Gymnasium
  • Tiyatro Gymnasiumu
  • Agora
  • Hamam ve Umumi Tuvalet
  • Arcadiane (Liman) Caddesi
  • Liman Gymnasiumu ve Liman Hamamı
  • St. John Kalesi

Evet size birer birer sıraladım Efes'in bütün hazinesini. Tabi bu sadece görebildiklerimiz. Öyle ki, çağların antik kenti Efes'te daha kimbilir neler gizli sarmalanmış ağaç köklerinde, sır dolu topraklarımızın altında. Ama bana gördüğüm kadarı bile farklı hissettirmişti, tıpkı bir kaşif gibi... Her taşa dokunmak, sanki o görkemli şehirdeki her yaşam belirtisini keşfetmek ve anlamak istiyordum.

Tiyatronun basamaklarında otururken, hem mükemmel bir oyun izlediğimi hem de aynı yerden denizi seyrettiğimi hayal ettim. Büyüleyici bir ortamdı. Tabi tiyatronun akustiğini test etmeden gidemezdim, kendimce bir deneme yaptım. Kimse de yadırgamadı, sanırım benim gibi bunu merak edenler varmış. 

Her yerini arşınladım Efes'in ben. Kendimce hamamlarında yıkandım, kütüphanesinde araştırmalar yaptım, tiyatrosunda oyunumu sergiledim, caddelerinde dolaştım, zafer coşkularına tanık oldum, hatta meclisinde bile yer aldım. Belki kimileri için sadece eski taş yığınları ya da döküntüler... Ama ben tarihin içine, akışına doğru kendimi Efes'in kollarına attım ve ayrılırken bütün bu tecrübem de bana eşlik etti. Efes, tarihinden ufacık bir parça da bana vermişti.

Bu antik kent, bu dünya harikası yer, çok cömert, çok açık gönüllü. Bir parçasını da sizlere vermesi dileğiyle...

uHadrianus Tapınağı

uDomitian Tapınağı

uSerapis Tapınağı

uMeryem Kilisesi

uSt. Jean Bazilikası

uYukarı Agora ve Bazilika

uOktagon

uOdeon

uPrytaneion (Belediye Sarayı)

uMermer Cadde

uDomitianus Meydanı

uMagnesia Kapısı (Üst Kapı) ve Doğu Gymnasiumu

uHerakles Kapısı

uMazeus Mithridates (Agora Güney) Kapısı

uAnıtsal Çeşme

uTraianus Çeşmesi

uHeroon

uYamaç Evler

uBüyük Tiyatro

uSaray Yapısı, Stadyum Caddesi, Stadyum ve Gymnasium

uTiyatro Gymnasiumu

uAgora

uHamam ve Umumi Tuvalet

uArcadiane (Liman) Caddesi

uLiman Gymnasiumu ve Liman Hamamı

uSt. John Kalesi

PLG_CONTENT_AUTHORLIST_TITLE_MORE_ARTICLES